Suli angusassaqarpoq, ajornartorsiutit tamarmik aatsitassarsiorniarnermi Kuannersuarni ajornartorsiutaasut aaqqinneqarnissaannut, kisiat aaqqinneqassaqqaarput, taamaattoqanngippammi suliffeqarfik saviminissanik piiaalernissaminut akuerineqarnavianngilaq, Ilisimatooq PhD Gert Asmund, Danmarks Miljøundersøgelse-meersoq taama isumaqarpoq.

Ajornartorsiuteqarluarporli. Greenland Minerals and Energy suliassaqarpoq annertoorujussuarmik, suliffeqarfimmiit Kuannersuarni aatsitassarsiornermit isumannaallisaanikkut uloriananngitsumik uppernarsaatitalimmik saqqummiussitinnatik, Gert Asmund Kalaallit Nunaanni misilittagalik naqissusiivoq. Kemiingeniøritut tunuliaqutaqartutut Kalaallit Nunaanni aatsitassarsiorniarluni pilersaarutit tamangajaasa ilisimasaqarfigivai, PhD-tulli Ilisimatuutullu Danmarks Miljøundersøgelse-mi eqqakkat qanoq passunneqarnissaat pillugit Nunarsuarmioqatitsinnit annertuumik maluginiarneqarlunilu akuerisaavoq.

Aatsitassarsiorniarluni pilersaarummi ima ittumi soorlu Kuannersuarni unammisassat annertugaluaqisut, Gert Asmund qularuteqanngilaq ajornartorsiutit qaangerneqarsinnaasut - taamaattoqassaqqaarporli. Aatsitassarsioqatigiit suliaminnut ilisimasaqassusersuat qularinngilaa, naatsorsuutiginngisamillu innersuussuterpoq, aatsitasarsiorfimmut ajornartorsiutaasinnaasoq pillugu:

- illoqarfeerannguaq Narsaq aatsitassarsiorfinngussaaq, aatsitassasiornermi malitsigisat tamaasa ilatillugit. Erseqqissatigaa inooqatigiinnikkut isiginiagassat eqqarsaatigineqartariaqarnerat, pilersaarut taama annertutigisoq pilersaarusiorneqartillugu, pingaaruteqartorujussuuvorli innutaaqataasut pilersaarutip piviusunngortinneqarrnerani suut sunniutaassanersut ilisimasaqarfigissagaat - sutigut tamatigut ammasumik ingerlatsinikkut.

Gert Asmund-ip naatsortsuutigaa apeqqutit akineqarsimanngitsut pappiliarpassuarni, tuusintilikkaani quppernilimmi akineqarumaartut, pappilissat inaarutaasumik uppernarsaataasussaasut teknologi, isumannaallisaaneq, avatangiisi, akilersinnaassuseq, inooqatigiinnikkut isiginninnerit aningaasaleerujussuarnermullu apeqqutit Kuannersuarni pilersaarummut tunngatillugit.

– Eqqarsaatigisiuk, assersuutigalugu avatangiisi pillugu suli siulittuutit tamarmik inissinneqanngimmata; inaarutaasumik avatangiisit pillugit naliliineq suli ungaseqaaq. Sissiugassat pisariaqartinneqartut pillugit qanoq ilisimasaqartigaagut, aatsitassarsiorfik aallartippat aningaasarsiortariaqalerpallu? Eqqagassanut (Tailings) ajornartorsiutit aaqqinneqarpat? Naamik. ("Tailings" aamma "waste rock" pineqartunut suliaqarnermi oqariartaasiupput nunarsuaq tamakkelugu atorneqartut aatsitassarsiornermi saviminissaq piiarneqaraangat kinnganerineqartartut pillugit. Tailings aamma waste rock ulorianaateqarsinnaapput) qanoq ililluni uran aamma qinngornernik ulorianartunik akullit saviminissamit immikkoortinneqqassappat? Qanoq ililluni pinngoqqaatit qaqutigoortut immikkoortinneqassappat? Apeqquterpassuit taama ittut suli akissutissarsineqanngillat. Akissutissarsineqarpatali aatsitassarsiornianit kikkunnut tamanut takuneqarsinnaanngorlugit saqqummiunneqassapput VVM-imut nalunaarusiatigut, taamaalilluni Kalaallit Nunaat ilisimasat tunngavigalugit aalajangiisinnaaqqullugu, Gert Asmund naqissusiivoq.

Ajornartorsiutit aaqqinneqarsinnaapput 

Ilisimatuumut Gert Asmund-imut ajornartorsiutit piupput aaqqinneqarnissartik peqqutigalugu. Naatsorsuutigaa akissutit apeqquterpassuarnut pappialarpassuit, quppernerit tuusintilikkaat ukiut pingasut sisamalluunniit qaangiuppata teknologi, isumannaallisaaneq, avatangiisi, akilesinnaassuseq inooqatigiinnikkullu eqqarsaatit aningaasaliissuterpassuillu pillugit Kuannersuarni pilersaarummut attuumassuteqartut uppernarsarneqalerpata saqqummerumaartut.

Ersaripporli uani, aatsitassarsioqatigiit aningaasaleerujussuannginnerminni politikikkut tutsuiginartumik ilimasaarneqarsimanissaat, Kuannersuarni piiaasoqarsinnaanissaannik uran saniatigooralugu piiarneqarnissaa pingitsoorneqarsinnaanngikkaluarpalluunniit.

Illumikkut tutsuiginartumik avatangiisimut sunniutit pillugit nalileeriaaseqareerpoq, aalajangiisussanut periarfissiisumik ilumut avatangiisit pillugit akuerineqarsinnaasumik aaqqiissutissaqarnersoq aatsitassarsiornissamut. Gert Asmund naapertorlugu pisariaqavippoq, aatsitassat pillugit maleruagassanik malittarisassaqarnissaat; Taamaattoqanngippat aatsitassasiorfik innarliisinnaavoq. Oqartussanut teknikkitigut piumasaqarpoq. Kalaallit Nunaanni nalinginnaasunik aatsitassarsiorneq pillugu piumasaqaateqarpoq. Nunani soorlu Australiami aamma Canadami assigalugit avatangiisit pillugit sukangasuunik piumasaqaateqarpoq - assersuutigalugu tailings-it eqqortumik passunneqarnissaat ulorianarunnaarsillugit. Taamaattoq nunat eqqaasatta piumasaqaataat imartunerupput aatsitassarsiorfiit taakkunaniittut assigiinngitsut amerlaneruneri peqqutaalluni. Gert Asmund-imit tupaallannartumik assersuumik taasaqarpoq: Canada-mi aatsitassarsiorfeqarpoq tailingsitalinnik uran-imik Kuannersuarnit annertunerusumik akulimmik. Tamanna peqquteqarpoq Kuannersuarni uran-imk akuata annertussusaa annikittuararsuummat.

Gert Asmund-imit uran, radon aamma fluor immikkut eqqumaffigineqartariaqartutut sillimaffigisariaqartutullu taakkartorpai, kisiat aamma thorium, pinngoqqaatit allat saviminissallu oqimaattut avatangiisinut innarliisinnaasutut siulittorneqartariaqartut aaqqinneqarlutillu aatsitassarsiorfissamik sanaartortoqalersinnagu. Sananeqaatit ilaat imermik akuneqarnermikkut ulorianaateqalersinnaapput, radon silaannarmiitilluni ulorianartuuvoq, allat pujorallerfiullutik ulorianartuusinnaapput.

Qanoq ililluni tamakku ulorianarsinnaasut pinngitsoortinneqassanersut ukiuni tulleriini suliatigut upernarsarneqassaaq. Taamaalisoqareerpat paasiniaqqissaarneqarsimasut uppernarsaatillu Kalaallit Oqartussaasa nunarsuarmiullu akuerisaat ilisimatuussutsikkut - sissuernermillu suliallit soorlu Danmarks Miljøundersøgelse aamma International Atomenergi Agenturip apeqquterpassui qaangerniaqqaassavaat.

Uppernarsaaneq naammaginanngippat, ataasiinnaavik inernerisussaavaa: Atsitassarsiorfik taava Kuannersuarni ammarneqarnavianngilaq milliart kruunip affaaluunniit misissuinernut aningaasartuutaareersimagaluarpata. Tassa aatsitassarsiornermi periutsit taamaapput.